De hovenier, de filosoof en de verhalenverteller

Op een grijze september dag kwamen een interviewer en fotograaf van Trouw op bezoek in Assendorp. Een bewoner had het project 50 tinten groen Assendorp namelijk genomineerd voor de duurzame 100 van Trouw. En we bleken ook echt een plek in die top 100 gekregen te hebben. Dus reisden de Trouwmensen af naar Zwolle om ons verhaal te horen. We hoorden dat ze ons hadden uitgekozen omdat we zo mooi breed met groen aan het werk zijn, lekker praktisch en vrolijk.

Vol trots namen we ze mee door de wijk om een WaterWall >>, een groen dak en een geïsoleerd huis van 1905 te laten zien. Vraag me niet hoe ik op dat groene dak ben gekomen. In ieder geval niet met de soepele sprong van de hovenier. Je mag wel weten dat ik er met een natte kont weer af kwam. Ik ben dan ook de filosoof uit het artikel in Trouw.

Nu ben ik in het project meer een verhalenverteller dan een filosoof. Maar daar vroeg de interviewer dan weer niet naar. Dus maak ik nu van de gelegenheid gebruik om meer te vertellen over de sociale innovatie met de verhalende aanpak van 50 tinten groen. Ik ben voortdurend bezig om de energietransitie menselijk te maken en dat doe ik met al mijn verhalen ervaringen, methodes en inzichten. Ik zal er drie delen.

Drie manieren om met verhalen de klimaattransitie vorm te geven

Vloerisolatie gaat bij mij in de eerste plaats niet om glaswol of tonzon, isolatiewaarden van 3,5 of hoger of een terugverdientijd van 7 jaar. Ik stel me de vraag wat die vloerisolatie betekent voor het dagelijks leven van mensen. Dan luister ik wat mensen vertellen als we het over vloerisolatie hebben. En ik leerde dat het over koude voeten gaat. Mensen isoleren hun vloer omdat ze last hebben van koude voeten.

1- De menselijkheid van koude voeten op schoot bij je partner

Op de bewonersavond vroeg ik de aanwezigen wie er wel eens last had van koude voeten. Wie dan de verwarming omhoog zet, wie extra sokken aandoet en wie de voeten bij zijn of haar partner op schoot legt. De zaal begon te lachen en grapjes te maken. En zijn we weer mensen onder elkaar.

Ook hoorden ik mensen verhalen vertellen over de kelder en kruipruimte. iemand had er een kat (per ongeluk) opgesloten, bij een ander gebruikten de kinderen de kruipruimte als verstopplek en weer een ander had met de boor de stoppen door laten slaan zodat hij opeens in het donker onder de grond lag. Op de bewonersavond vroeg ik naar de kruipruimte verhalen van de aanbieders. Eén man had wel eens vast gezeten on der de vloer. Zijn collega's moesten hem met een krik bevrijden.

Deze menselijkheid helpt mensen om het besluit te nemen om die vloer nu ook daadwerkelijk te gaan isoleren. Want het moeilijkste punt in de energietransitie is de besluitvorming, ook van mensen van goede wil die goed geïnformeerd zijn. De menselijkheid van onze aanpak maakt dat punt zachter zodat mensen vertrouwen hebben om een besluit te nemen.

2- Mooie archetypes

De hovenier en de filosoof uit het artikel zijn mooie archetypes. De schrijver van Trouw is ook een goede verhalenverteller. We stellen ons bij deze archetypes meteen wat voor en ze staan op gespannen voet met elkaar wat ze extra interessant maakt. De schrijver opent het artikel met de Zwolse anjer. Dat archetype gebruiken wij in het project. We nodigen mensen uit om van hun dak een tuin te maken met een lokaal bloemenmengsel voor meer biodiversiteit, inclusief de beschermde Zwolse Anjer! Goede archetypes maken een project aansprekend. Vandaar dat we de naam van het project veranderd hebben naar 50 tinten groen.

3- Homewarming spel voor de huiskamer

Het derde voorbeeld is het huiskamerspel dat we ontwikkeld hebben. Het heet Homewarming en het is een kaartspel. Mensen vertellen elkaar verhalen over hun klimaatavonturen, ze delen hun kennis over energiebesparing en duurzame opwek en het spel is pas klaar als er een concrete actie is afgesproken. Eén bewoner heeft mensen uitgenodigd en er kwamen 15 buren. Deze groep heeft uiteindelijk de vloerisolatie actie voor de hele wijk georganiseerd.

Dankzij al deze elementen zijn er binnen twee maanden 25 vloeren geïsoleerd in Assendorp. We zijn tegelijk super praktisch als heel menselijk en vrolijk. Hier lees je een voorbeeld van hoe onze vergaderingen eraan toe gaan >>. We zijn dan ook hele blij met deze waardering voor onze aanpak.

Dank

Dat zou natuurlijk allemaal niet mogelijk zijn zonder al die tientallen, honderden mensen in Assendorp die meewerken. Die geveltuintjes aanleggen, een wormenhotel hebben, zonnepanelen hebben laten leggen, een groen dak hebben, een deelauto gebruiken of hun eigen auto op afstand parkeren, een leefstraat beginnen of hun vloer isoleren. Assendorpers, jullie zijn top!

Het verhaal op Trouw lees je hier >>.

Als je meer wilt weten over 50 tinten groen Assendorp of wilt helpen, vind je hier onze website >>.

In de warmtevisie van de gemeente Zwolle is de wijk Assendorp zo’n beetje als laatste aan de beurt om van het aardgas af te gaan. Dat wisten we ook toen we hier mee begonnen. Het is namelijk een gezellige oude arbeiderswijk met huizen uit 1900 en 1930, meestal zonder spouwmuur, die dicht op elkaar staan. De huizen zijn slecht geïsoleerd, er is weinig ruimte voor verbouwingen en tegelijk een groot verlangen om het eigen karakter van de wijk te behouden. Maar er zijn ook veel platte daken met goede kansen voor zonnepanelen.

Een project zonder bestuurlijke druk

Het voordeel voor ons project is dat er geen bestuurlijke druk op het proces ligt. Zodra een gemeente een plan heeft om een wijk aardgasvrij te maken, komen de deadlines en meetbare doelstellingen op tafel, raken mensen makkelijk in een kramp en krimpt de ademruimte. In 50 tinten groen Assendorp hoeft de gemeente nog niks waar te maken.

Wat mooi is aan deze wijk is de gezelligheid. Er zijn talloze clubs, pleinfeesten en een bloeiend eigen maandblad, De Assendorper. Dat hielp om voor deze wijk te kiezen om als energiecoöperatie aan de slag te gaan. Want niet de techniek maar het sociale proces is doorslaggevend voor het slagen van de klimaattransitie. Voor Assendorp werken we radicaal van onderop. We zetten met bewoners een stap en kijken of het werkt. Zo niet dan stellen we samen plannen bij, zo wel dan gaan we verder.

Het project is dan ook een experiment met twee vragen:

• Lukt het om binnen een goed sociaal proces effectieve stappen te zetten om te verduurzamen?
• Wat gebeurd er als je geen plan hebt en er geen deadline is voor aardgasvrij?

Bamboe onderbroeken

In de wijk waren al een stuk of 10 mensen actief met geveltuintjes. Deze groep breidde zich uit toe we begonnen met het verduurzamen van de wijk. Eén van de eerste acties was om gezamenlijk zonnepanelen in te kopen.

Op een avond kwamen we bij elkaar voor deze zonnepanelenactie. Onze groep bestaat uit mensen die van techniek houden en die goed zijn in samenwerken met bewoners. Eén voor één druppelen de mensen binnen. Twee van de technische mannen komen tegelijk binnen. In de gebruikelijke hectiek van jassen uitdoen, begroeten en koffie krijgen, vertelt de ene dat hij een bamboe onderbroek draagt. De andere kijkt op en zegt dat hij die ook draagt. We hebben hier vervolgens een kwartier plezier over gemaakt. De laatste grap was dat we na de zonnepanelenactie een onderbroekenactie zouden houden voor de wijk.

Het is ongelofelijk wat lachen met mensen doet. Het verbindt, het geeft energie, je voelt je levend. De sfeer in de groep was al goed, maar dit moment tilde ons allemaal op. Eén van de mannen zegt: “In mijn werk voor de overheid kan dit niet. Hier combineren we pret met werk. Daarom help ik graag.”

Als de wijkprofessional stuur ik op communitybuilding, op het versterken van de sociale structuren ten dienste van het verduurzamen van de huizen. Dus nieuwe mensen zijn welkom, we zoeken uit wat iemand leuk vindt om de te doen en nodigen ze uit dat ook te doen. Geregeld bel ik mensen om ze bij te praten. En als ik gebeld wordt, help ik mensen verder. Er zijn talloze kleine wijzigingen of interventies die we doen, gericht op het versterken van het sociale proces. Zo werken we met straatambassadeurs, sleutelpersonen in een straat die contact houden met andere straatbewoners. Ook ondersteun ik de informele sfeer die er tussen buren is. We gaan niet formeel vergaderen.

Wat vind je vrouw ervan?

Bij de volgende bijeenkomst om de zonnepanelenavond voor te bereiden, vertelt een man over zijn bijna gasloze woning en alle verbouwingen die daarvoor nodig waren. Iemand vraagt: ”Wat vind je vrouw hiervan?” Ik zie deze man even ademhalen. Ik weet wat er aan de hand is en houd mijn mond. Hij zegt: “Mijn vrouw is vorige jaar overleden.” De vraagsteller verontschuldigt zich dat het nogal lomp was. “Nee, nee, je stelde een prima vraag.” Vervolgens vertelt hij hoe het met hem is. We hebben een gesprek over sterven en rouwen. En na een kwartier pakken we onze agenda weer op en maken we een programma voor de zonnepanelenavond.

De zonnepanelenavond was een groot succes. Meer dan 100 mensen, meer dan 50 inschrijvingen. Maar ook talloze lachsalvo’s, mooie vragen, interacties in de zaal, mensen die blijven hangen om na te praten en 3 nieuwe straatambassadeurs. Onze eerste resultaten zijn bemoedigend. Als de sfeer goed en de sociale structuren sterk zijn, dan kun je met elkaar echt stappen maken in de klimaattransitie. In dit project kunnen we mens zijn. Het kan, een gemeenschap zijn die effectief aan het werk is.

Meer info: www.facebook.com/50tintengroenAssendorp

Namens de bewoners spreken

Ik doe ook een klimaatproject met bewoners in een wijk, heb burgergesprekken gedaan voor het klimaatakkoord en doe van alles met bewoners en verhalen. “Maar”, zeg ik dan: “Ik kan niet namens bewoners spreken. Daar moet je een aparte actie op zetten. Dat zou mijn eerste opmerking over jullie plan zijn: zorg dat je rechtstreeks met verschillende soorten bewoners spreekt. Want zij, dat wil zeggen ook wij, gaan de energietransitie in alle aspecten van ons dagelijks leven merken en integreren: de energierekening, verbouwingen aan huis, anders koken, meer fietsen, minder vlees eten etc. etc.”

Een andere deelnemer vroeg zich af wat de status van het plan was. Want de naam is ‘plan van aanpak’ maar er staat enkel in wat de gemeente wil bereiken (zoveel minder CO2 uitstoot met een aantal concrete projecten) maar niet hoe ze dat wil bereiken

Laten we de regierol van de gemeente ambigu houden

Het gesprek ging al snel over de rolverdeling en governance. Er was een verlangen om daar meer grip op te krijgen, dat duidelijker te omschrijven, en te laten zien dat elke partij op verschillende momenten een andere rol heeft. En vooral, wat houdt die regierol van de gemeente eigenlijk in. Het stuk leek zowel te zeggen dat de gemeente zo min mogelijk regie als een centrale regierol wil. En hoe doe je dat als een wijk zelf het initiatief neemt voor een plan, kun je de regierol dan samen nemen. Iemand zuchtte en zei: “Laten we nu ophouden over de governance vraag. Laten we de regierol van de gemeente ambigu houden en kijken welke partijen opstaan en wat er nodig is. We hebben die ruimte nodig om tot echte oplossingen te kunnen komen.”

De kwaliteit en betrokkenheid van het gesprek was hoog. Dat is het voordeel van wonen en werken in een tamelijke grote stad waar een hoge sociale betrokkenheid is. Naast de vele mooie inhoudelijke opmerkingen kwamen we ook tot de conclusie dat we eigenlijk geen idee hebben hoe we de klimaatdoelen moeten halen. Het 100 dagen-plan gaat daarom ook de goede kant op. Want het is een plan van aanpak dat eigenlijk geen plan van aanpak is, met een regierol van de gemeente die eigenlijk geen regierol is en ik de bewoners heb vertegenwoordigt zonder dat ik de bewoners kan vertegenwoordigen.

Durven om het niet te weten

Dit lijkt op de zone waar Timothy Morton, de Brits-Amerikaanse klimaatfilosoof het over heeft. Morton zegt dat we niet door kunnen gaan op de vertrouwde weg van ene wetenschappelijk- technisch denken van problemen oplossen, van plannen maken en uitvoeren. Die rechtlijnige manier van denken heeft ons juist in de klimaatproblemen gebracht. Maar we kunnen al evenmin terugkeren naar de natuur of simpelweg naar kleinschaligheid gaan. Dat is een romantische manier van denken die enkel kan bestaan naast het rechtlijnige denken en dat dus automatisch weer voortbrengt. Morton nodigt ons uit de zones op te zoeken die niet helder gedefinieerd zijn, waar we het niet precies weten, waar we ons laten verrassen door wat er gebeurd. Daar vinden we de ruimte om anders te denken en mogelijk onze weg te vinden in de opwarming van de aarde.

Ongemerkt en ongepland zijn we in mijn gemeente in de paradoxen van wel en geen regierol, wel en geen plan van aanpak, wel en geen bewoners vertegenwoordigen terecht gekomen. En in die tussenruimte vindt de transitie plaats.

De innovatieprijs voor Handhaving en Toezicht 2018

De jaarlijkse verkiezingen Handhaving en Toezicht is weer van start gegaan. Met de verkiezingen stimuleren het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, de Inspectieraad en VIDE de innovatie van het toezichts- en handhavingsvak.

De vakjury heeft vijf projecten genomineerd die kans maken op dé innovatieprijs van 2018:

• Keischoon033 van Matchpoint Zinvol zaken doen;
• Leren van fouten; op weg naar een open foutencultuur van de Autoriteit Financiële Markten;
• Toegang tot het sociaal domein voor mensen met een licht verstandelijke beperking van Toezicht Sociaal Domein;
• Schoon erf, Schoon Water van Wetterskip Fryslân;
• Toekomstnavigator van Inspectie Leefomgeving en Transport.

Hier kun je stemmen op dit project >>

Dit is de website die het Toezicht Sociaal Domein gemaakt heeft >>

Hier vind je een voorbeeld van de verhalende en makkelijke taal >> 

Hoe geef je een verandering vorm, die niet binnen de bestaande wetten en regels past? Samen met collega Sigrid van Iersel ging ik voor Divosa in de gemeente Uden aan de slag om een narratief te ontwerpen voor de transformatie in het sociale domein. En het resultaat doet zijn werk al!

Vraagstukken rondom armoede, een eerlijk inkomen en waardering van iemands bijdrage aan de samenleving zijn ingewikkeld, omdat het al snel gaat over regels, verantwoordelijkheden van verschillende organisaties en geld. Belangrijke vraagstukken, maar in de praktijk is het lastig om de benodigde doorbraken te creëren.

Voor Divosa gingen we in Uden aan de slag om een narratief te ontwerpen: een verhaal waar mensen warm van worden en betekenis aan ontlenen. En dat kan alleen vanuit de verhalen van de direct betrokkenen.

Een andere betekenis van ‘werk’

Soms kom je met het kiezen van een ander perspectief verder om dit soort taaie vraagstukken op te lossen dan met denken volgens de bestaande lijnen. Programmaleider Juanita van der Hoek van de gemeente Uden durfde dat aan en kwam met een opvallend plan: de Ujese Coöperatie.

• Stel dat mensen gewaardeerd worden om de bijdrage die ze leveren aan de samenleving, of dat nu werk heet, mantelzorg, vrijwilligerswerk of iets anders.
• Stel dat ze daarvoor gewoon betaald krijgen, zodat ze verlost zijn van de grootste geldstress.
• Stel dat ze daardoor opbloeien, hun leven op orde krijgen, hun kinderen aandacht geven, gelukkiger zijn en gezonder blijven.

Dat leidde tot een nieuwe benadering om mensen met een bijstandsuitkering betaald en betekenisvol werk te laten doen. Daarbij gaat het om werk in de brede zin van het woord – ook mantelzorg, dagbesteding en vrijwilligerswerk behoren ertoe.

Zo’n plan heeft een warm onthaal nodig, of op zijn minst een kans om het experiment aan te gaan. Hoe kom je aan die betrokkenheid? Hoe betrek bijstandsontvangers, werkgevers, hulpverleners, verzekeraars en de gemeenteraad er echt bij? Hoe vertel je erover, zodat het van iedereen wordt?

Het antwoord is: door het verhaal samen te vormen.

Hoe ontwerp je een narratief?

Divosa wilde van ons graag weten hoe je tot zo’n overtuigend en verbindend verhaal komt en hoe je het vervolgens kunt inzetten. Hoe ontwerp je een narratief?

Soms denken mensen dat het er bij storytelling om gaat mensen te overtuigen met een goed en pakkend verhaal. Dat kan weliswaar handig zijn, maar het is niet wat wij doen. Wij stellen vragen, luisteren en helpen mensen hun eigen oplossingen te vinden. Daarbij werken we onder meer met Appreciative Inquiry, waarderend onderzoeken.

Een uitgangspunt hierbij is dat alle betrokkenen nodig zijn om een verandering tot stand te brengen. We vroegen daarom Juanita of ze bewoners, medewerkers, raadsleden én de wethouder bijeen kon brengen. Met deze mensen en hun verhalen gingen we een avond aan de slag. Uit hun verhalen ontstond vervolgens een nieuw verhaal.

Shrek als held

Dat werd een verhaal dat anders uitpakte dan verwacht, want de deelnemers kwamen met Shrek, de groene held uit de gelijknamige animatiefilm. Geen voor de hand liggende held, maar daarom wel zo boeiend. Want Shrek wil liever een lelijke, groene oger zijn dan zich aanpassen aan de verwachtingen van anderen of de abstracte eisen van overheden. Uden wil in Shrek geloven!

Wij zijn er trots op dat we van Divosa de ruimte kregen om met de mensen uit Uden aan de slag te gaan. En we voelen ons trots op de mensen die hun verhalen met elkaar deelden. Ons hele verhaal daarover staat hier te lezen: Hoe maak je een narratief in het sociaal domein?

Mensen denken vaak: we bedenken een plan en vervolgens maken we het verhaal om het uit te voeren. Maar het verhaal ís de uitvoering, en tegelijkertijd ook de voedingsbodem waar al het andere op groeit.

We gaan de groei van Shrek in Uden dus volgen. Het eerste resultaat is al bekend. De reacties op de publicatie zijn lovend. Ook het beeld van ‘Shrek’ wordt gewaardeerd. Een collega die openlijk uitkomt voor zijn psychische problematiek was oprecht geroerd door deze benadering en voelde dat hij daarmee de ruimte kreeg om zichzelf te zijn. 

Neem nu contact op met Divosa om een narratief te maken: Geef richting aan verandering: maak samen het verhaal >>

Voor- en tegenstanders klimaatmaatregelen

In mei en juni hebben we op vijf plekken verspreid over het land burgergesprekken over het klimaatakkoord gehouden. Ik dus ook, als klimaatavonturier. Deze burgergesprekken waren onderdeel van de opdracht van het Ministerie van Economische Zaken en de SER Borgingscommissie aan het NPBO, HIER klimaatbureau en buurkracht om burgerparticipatie voor het Klimaatakkoord vorm te geven. Nu is het burgerrapport met de resultaten verschenen >>. Een goed moment om terug te kijken op wat we gedaan hebben.

Het proces voor burgergesprekken is onder hoge tijdsdruk tot stand gekomen. We hebben vijf weken de tijd gehad voor de voorbereiding, uitnodigen, bijeenkomsten, verwerken van de resultaten en schrijven van het eerste rapport. We hebben er daarom voor moeten kiezen om ons te beperken tot een gesprek met betrokken burgers: voor- en tegenstanders van klimaatmaatregelen. We hebben natuurlijk meer tijd zodat we ook stillere groepen kunnen bereiken. Maar ondanks de tijdsdruk was er een diversiteit aan stemmen.

Een tirade van wantrouwen

Burgers in de weerstand, kritische burgers, klimaatsceptici, doe-het-zelvers in verduurzaming en energiecoöperaties. Dat waren de mensen die we bij elkaar hadden. En dat hebben we geweten. We kregen te horen dat windmolens natuurkundige wetten schenden. De burgers vertelden over processen die de gemeenschap deden splijten. Boeren en burgers stonden bijvoorbeeld tegen over elkaar bij wind op land. Mensen vertelden over de wanhoop dat ze niet wisten hoe een bijdrage te kunnen leveren. Iemand hield een tirade over zijn wantrouwen richting politici. Een andere deelnemer reageerde: “Ik kies ervoor om mensen te vertrouwen. Dat is de enige weg.”

We vroegen als gespreksleiders naar ervaringen, wensen en zorgen. Wij maakten daarbij ruimte voor emoties en verschillen. De woede kon er zijn, de wanhoop ook. We stapten er niet overheen maar namen de tijd en vroegen om woorden bij de emoties. Voor- en tegenstanders van kernenergie zaten naast elkaar. We vroegen mensen om te luisteren zodat de kwaliteit van bijdrages omhoog kon gaan. Het ging niet om overtuigen maar om wensen en zorgen zo scherp mogelijk in beeld te krijgen.

De menselijke kant van de klimaattransitie

Bij een aantal groepjes waar mensen hun wantrouwen richting overheid en bedrijfsleven uitlegden, heb ik gevraagd wie ze wel vertrouwen, onder welke voorwaarden ze partijen vertrouwen en hoe vertrouwen hersteld kan worden. Dat gaf een fascinerende zoektocht naar common ground, naar een basis waar verschillen op kunnen rusten. Uitkomsten waren bijvoorbeeld dat economische belangen het vertrouwen beschadigen, dat universiteiten en burgercoöperaties het meeste vertrouwen krijgen, en de gemeente meer dan het rijk. Ook zouden burgerpanels die met universiteiten samenwerken over heikele kwesties voor vertrouwen kunnen zorgen. Bijvoorbeeld rond CO2opslag en hergebruik zouden niet de milieubeweging en de industrie moeten onderhandelen, maar zou een burgerpanel ondersteund door onafhankelijke experts tot een voorstel moeten komen.

Zo heeft een groep ook uitgebreid stil gestaan bij de pijn van het klimaatakkoord en de maatregelen die er nodig zijn. Iemand had bijvoorbeeld verteld over de geluidsoverlast van de windmolens bij het huis, het slaapgebrek en de gezondheidsklachten. En dat deze kant niet aanwezig kan zijn bij de overheid. In het groepje kon de pijn wel aanwezig zijn. Het was voor iedereen helend geweest. Een ander resultaat van deze gesprekken is dan ook om aandacht te hebben voor de menselijke kant van de klimaattransitie.

De mensen bij onze gesprekken waren het vaak niet eens met elkaar. Het is begrijpelijk dat overheden niet staan te springen om dit soort gesprekken. Ze zijn lastig en het is niet meteen zichtbaar hoeveel Peta Joules of hoeveel minder CO2 ze opleveren. Maar toch is dit gesprek van wezensbelang. Het keren van klimaatverandering en terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen is te belangrijk om zonder burgers te doen. Het raakt bovendien alle aspecten van het dagelijks leven van mensen, van wonen, vervoer, inkomen tot het landschap. En dat gesprek zal knetteren. In onze gesprekken hebben we geleerd om daar niet bang voor te zijn. Het zal raken, botsen, ontwapenen, frustreren en verrassen. En dat is precies de bedoeling. Wat er ook gebeurd: we doen het dan wel samen. Dat is democratie.

Heb je interesse om met burgers en het klimaat aan de slag te gaan? Hier vind je meer informatie over onze aanpak. Met een link om het burgerrapport te downloaden >>.

Lees ook mijn column op Energiepodium >> .

Binnen de energietransitie is de klantreis een populaire manier om te kijken naar het gedrag van bewoners, zoals de voorkeur om op gas te koken. RVO pleit voor het gebruik van de klantreis bij energiebesparing >>. De VNG traint je in het gebruik van de klantreis >>. En Hier Klimaatbureau doet samen met de Universiteit Wageningen onderzoek naar de klantreis bij de warmtetransitie >>.

Drie toppers uit de Reis van de Held

Nu waren we laatst bij Hier Opgewekt op bezoek en hadden we een leuk gesprek met Merian Koekkoek over het verschil tussen de klantreis en de Reis van de Held. Dat was de aanleiding om dit blog te schrijven. En wij, dat is de samenwerking van Waterschrijver binnen het klimaatavontuur.nl.

In ons werk leerden we van de Surinaamse oma dat de Reis van de Held recht doet aan de complexe verandering die mensen aangaan als ze hun huis verduurzamen. De Reis van de Held biedt een betere klimaatpsychologie dan de klantreis. Ik zal dit met drie toppers uit de Reis van de Held uitleggen.

Topper 1: De oproep tot avontuur raakt mensen in het hart

Zowel de Reis van de Held als de klantreis zien het verduurzamen van een huis als een proces, waarin bewoners verschillende stappen zetten. Die stappen lijken op het eerste gezicht ook hetzelfde. De eerste stap in de klantreis is bijvoorbeeld ‘bewust worden’. De eerste stap in de Reis van de Held is ‘de oproep tot avontuur’. Beide laten zien dat er een overgang is van niet weten dat er iets speelt, naar dat wel weten.

Deze eerste stap laat ook meteen het verschil zien. Bij de klantreis gaat het om bewustzijn, om informatie, om een ander denkproces. Je kunt de kokende oma bijvoorbeeld uitleggen dat koken op inductie net zo snel gaat als koken op gas, zonder de vertraging van elektrisch koken.

Bij de Reis van de Held gaat het om een oproep, waarmee mensen aangesproken, geraakt en uitgedaagd worden. Dat is contact maken met de hele mens, zowel ons bewustzijn als ons hart. Wij raakten de grootmoeder van Surinaamse afkomst in haar hart als trotse kokkin.

Topper 2: Erkenning van weerstand geeft goede relaties

Bij de klantreis lijkt het alsof mensen als vanzelf interesse krijgen als ze eenmaal bewust zijn. Helaas, zo werkt het niet. Tenminste niet bij een verandering die zo dicht op de huid zit als aanpassingen aan je thuis. De zelfbewuste kokkin reageerde dan ook instinctief afwijzend op de inductiekookplaat.

Ze gaat dus in de weerstand. Dat is logisch, menselijk en terecht. We kunnen niet aan elke oproep tot verandering gehoor geven. Natuurlijk wil de kokende grootmoeder niet op inductie koken. Haar leven draait om koken. Haar eigenwaarde is verbonden met haar ambachtelijke trots over heerlijk koken. Koken met een vlam onder pan is verbonden met haar waarden in het leven.

In de klantreis is de oplossing dat bedrijven en overheden voor mensen de energietransitie zo makkelijk, goedkoop en leuk mogelijk maken. Ze zouden de kokende grootmoeder kunnen vertellen over de voordelen van inductie of haar een nieuwe pannenset aanbieden. Voor de koplopers, de mensen die al betrokken zijn bij het klimaat, kan dat voldoende zijn.

Een uitnodiging om relaties aan te gaan en motivaties te verkennen

In de Reis van de Held is het belangrijk om de weerstand te ervaren en te onderzoeken. Wij zijn dan ook gaan koken met de Surinaamse oma. We hadden een demonstratiekok meegenomen die blokjes ui en zalm op de inductieplaat wokte. De oma duwde de demonstratiekok snel weg en nam de wokpan over. Zo kon ze zelf ervaren hoe het is om op inductie te koken. Ze miste de gasvlam. “Maar het kan wel,” zei ze.

Wij gaven haar de ruimte om zelf te ontdekken dat inductie ook werkt, we namen haar emoties serieus en zijn een relatie met haar aangegaan. Daarna spraken we verder. Toen kon het gaan over waarom de overstap van gasfornuis naar inductie belangrijk is. Zij bleef verantwoordelijk voor het koken en ze kon zelf leren. 

Topper 3: Onzekerheid vraagt om avontuur met alledaagse helden

Mensen vinden goedkoop en gemak natuurlijk fijn, maar tegelijkertijd willen ze ook zinvol bezig zijn. Zo brengt klimaatpsycholoog Linda Steg >> onder de aandacht dat mensen niet enkel op financiële prikkels reageren maar ook echt gemotiveerd zijn om het goede te doen.

Het is belangrijk om mensen op dat niveau aan te spreken omdat de energietransitie vol onzekerheden zit. Het is onduidelijk of mensen hun investeringen terug zullen verdienen. Zonnepanelen worden nog steeds goedkoper, maar als iedereen gaat wachten, schiet het niet op. Regels en subsidies veranderen voortdurend, zoals het salderen dat na 2020 onduidelijk is. Of een warmtenet of een warmtepomp beter is, hangt af van je woonplek, maar ook van ontwikkelingen in geothermie, biomassa en opslag van energie. Mensen moeten dus risico’s gaan nemen.

Met elkaar onderzoeken wat nu echt belangrijk is

Klanten nemen geen risico’s. Ze willen de beste spullen en diensten voor de laagste prijs. Ze kiezen voor gemak en goedkoop. Een klantreis spreekt bewoners aan als consumenten. Maar we hebben mensen van vlees en bloed nodig om de onzekerheid in te stappen en risico’s te nemen.

De Reis van de Held nodigt bewoners als mens uit om samen op klimaatavontuur te gaan en met elkaar te leren hoe we het beste kunnen verduurzamen. Een cruciale stap in de Reis van de Held is het inzicht wat nu echt belangrijk is en wat de moeite waard is om risico’s voor te nemen. Door in de buurt samen in gesprek te gaan en verhalen uit te wisselen, kunnen alledaagse helden samen verantwoordelijkheid nemen, samen werken, eigen oplossingen vinden en leren.

Tot slot: Koken op inductie was nog maar het begin

Werken met de Reis van de Held geeft betrokkenheid bij de energietransitie en het klimaatvraagstuk. Mijn toppers uit de Reis van Held: Een oproep tot avontuur raakt mensen in het hart. Erkenning van weerstand geeft goede relaties. En de onzekerheid van de energietransitie vraagt om alledaagse helden die willen leren en verantwoordelijkheid nemen.

Het helpt om in de energietransitie de toppers van de Reis van de Held te gebruiken. Ja, ook de grootmoeder van Surinaamse afkomst is actief geworden om haar huis te verduurzamen en energie te besparen. Het koken op inductie was enkel het begin. Zij is een alledaagse held geworden.

Wilt u ook samen met bewoners op klimaatavontuur?

Hier leest u meer over onze masterclass >>.

En hier leest u meer over de participatietrajecten die we begeleiden >>.

Al u vragen heeft, neem dan hier contact met ons op >>.

Meer over sociale en klimaatpsychologie

Lees hier een ander blog over de sociale psychologie met Jonathan Haidt >>
Lees hier een ouder blog over koken zonder vlam onder de pan >>

Zelf organiseer ik geregeld verhalencafés of andere ontmoetingen omdat een levende ontmoeting veel meer contact oplevert dan een facebookevent of whats app gesprekje. Digitale middelen zijn handig ter ondersteuning van mooie ontmoetingen. Maar elkaar in de ogen kunnen kijken, voelen hoe de ander reageert, zien hoe de ander naar woorden zoekt en samen lachen, dat geeft verbinding. Zó 10.000 VC, ik weet het.

Afleren dat echte ontmoetingen digitaal kunnen zijn

Nu sprak ik een maand geleden een directeur van een onderzoeksbureau. Hij vertelde dat hij het afgelopen jaar vele gesprekken heeft gehad met kleine groepen van verschillende soorten mensen, van taxichauffeurs tot studenten. Het onderzoek was bedoeld om te achterhalen hoe groot de tegenstellingen of hoe afgescheiden de bubbels in de samenleving zijn. De gesprekken waren intens, voor iedereen verrijkend, gingen voorbij vooroordelen en gaven een goed inzicht in de bubbels. Hij zei dat dit soort verdiepende gesprekken, verbindende ontmoetingen en verrassende inzichten nooit of te nimmer digitaal mogelijk zijn. Het was bijna een profetie, maar hij zei: “Ik denk dat we af moeten leren om te denken dat echte ontmoetingen digitaal mogelijk zijn.” Dat gesprek klaarde mij op. Misschien is er iets aan het veranderen.

Advies van kinderen: stuur een echt mens om te helpen

Een paar weken geleden nam ik deel aan een lerend netwerk rond de energietransitie. Patrick Lammers, de CEO van Essent vertelde dat zijn bestuur een kinderraad heeft om advies te krijgen van de jongste generatie. Het voordeel is dat deze kinderen onverbloemd hun opvattingen geven. En er is een advies dat ze daadwerkelijk opgevolgd hebben. Ze vroegen de kinderen hoe ze mensen het best kunnen helpen voor advies over duurzaamheid in huis. Essent was al jaren bezig om hun website gebruiksvriendelijker te maken met een eenvoudige ‘customers journeys’. Ze dachten dat de kinderen dat wel konden waarderen.

Maar de kinderen vroegen of het mogelijk zou zijn om een ‘inspecteur’ van Essent langs te sturen. Deze ‘inspecteur’ zou met de mensen door het huis kunnen lopen, zien wat er nodig is en passende tips geven. Nu heeft Essent 1500 mensen die langs komen bij mensen voor advies over isolatie of warmtepompen.

Het gaat om vertrouwen

Later die avond vertelde Dirk Vansintjan, groene stroom pionier en mede-oprichter van Ecopower, een windcoöperatie in België, over een windproject. Hij werd uitnodigt om in een stad een windproject op te zetten, terwijl de tegenstanders zich al georganiseerd hadden. Hij is de uitdaging aangegaan. Ze zijn van deur tot deur gegaan en hebben naar de zorgen van mensen geluisterd. Uiteindelijk werkte de hele wijk mee. De enige tegenstanders waren nog drie rijke mensen in een villa. En dat kon uiteindelijk ook opgelost worden. Het project kon alleen slagen omdat de windcoöperatie aansloot bij de zorgen en behoeften van mensen dankzij dit persoonlijke contact. Digitaal onderzoek had zo’n grote verandering nooit teweeg kunnen brengen. Volgens Dirk Vansintjan is vertrouwen de cruciale succesfactor in de energietransitie.

De opkomst van Facebook en internetpanel leek het persoonlijke gesprek overbodig te maken. Digitale contact is makkelijk grootschalig te maken. De belofte van digitale technologie, om naar mensen te kunnen luisteren en ze te verbinden, is groot. Maar deze ervaringen vertellen over het belang van vertrouwen door echte ontmoetingen. Twee grote uitdagingen van deze tijd, de energietransitie (met o.a. wind op land en wonen zonder gasfornuis en cv ketel) en de groeiende tegenstellingen tussen groepen mensen, kunnen niet digitaal opgelost worden. Ze hebben de fysieke ontmoetingen nodig waarin mensen elkaar in de ogen kijken, naar elkaar luisteren en elkaar leren vertrouwen. Drie mannen op strategische posities hebben de wending gemaakt. Dat geeft mij vertrouwen. Er is echt iets aan het veranderen.

Wil je een keer sparren over het belang van persoonlijk contact in jouw werk, neem vooral contact op >>.
Of doe mee met onze masterclass over bewonersparticipatie in de energietransitie >>. 

Wil je een keer sparren over het belang van persoonlijk contact in jouw werk, neem contact op. Of doe mee aan onze masterclass over bewonersparticipatie in de energietransitie.

In januari 2018 begint het Dominicanenklooster met het inzamelen van schoon afval om met elkaar een Klimaat Madonna te maken. Het wordt een nieuw beeld van Maria als een Moeder Aarde figuur. Met dat project wil het klooster aandacht vragen voor onze gemeenschappelijke zorg voor het klimaat. En mijn inbreng is om dat met verhalen en symbolen te doen.

Ter voorbereiding van dit project ben ik alvast begonnen met het verzamelen van schoon afval. Afval scheiden betekent nu dat ik eerst kijk of iets geschikt is voor de Klimaat Madonna. Het netje van de uien blijkt van groen plastic te zijn. Je kunt het misschien wel vlechten! Het afval gaat met aandacht door mijn handen. De betekenis van plastic verschuift onmiddellijk van afval naar grondstof.

De ware aard van spullen

Bij het openen van de nieuwe pot chocoladepasta haal ik het folie eraf. Aan de binnenkant is het van goud. Van goud! Mijn tweede vondst met kleur. Ik realiseer me hoe weinig gekleurd afval ik heb. Ik koop geen plastic flesjes met water of limonade, ik gebruik geen blikjes. De weken die volgen, bekijk ik mijn afval nog zorgvuldiger. Blij word ik van de groene deksel van de pindakaas, het glimmende folie van paracetamol en de groene fles van de natuurazijn.

Dit verandert mijn beeld van afval compleet. Ik heb niet te veel maar te weinig. Mooi, kleurrijk en bruikbaar afval is schaars. En ik realiseer me dat dit de ware aard is van alle spullen die we gebruiken. Goede grondstoffen zijn kostbaar. We overvragen de aarde al veel te lang. Ik probeer dan ook steeds eenvoudiger te leven. Meestal reis ik met de fiets en de trein, vakanties vier ik vooral in eigen land (oh, Terschelling!). Mijn favoriete schoenen wil de schoenmaker niet meer repareren (koopt u maar nieuwe, mevrouw), maar ik blijf ze gebruiken totdat ze werkelijk uit elkaar vallen.

Maar toch. Ik drink op het station mijn koffie in een papieren beker die in het restafval verdwijnt. Afgelopen weekend ben ik met de auto naar het Reestdal gereden voor een mooie wandeling. In de supermarkten is het eten twee of driedubbel verpakt. In mijn eigen leven wringt het, klimaatneutraal leven in onze samenleving is haast onmogelijk. Mijn eigen onvermogen frustreert me.

Boven Zwolle 45.000 nieuwe vliegbewegingen

Ondertussen komt in het nieuws dat via Lelystad Airport 45.000 vliegtuigen per jaar over Zwolle gaan vliegen. Volgens het Klimaatakkoord van Parijs moeten we zo snel als kan het gebruik van fossiele energie (olie, benzine, steenkool, aardgas) afbouwen, zodat de CO2 uitstoot rigoureus omlaag gaat en de opwarming van aarde beperkt blijft. Dat betekent bijvoorbeeld minder nieuwe spullen maken, minder vlees eten, onze huizen beter isoleren en minder vliegen. Vliegen geeft namelijk van alle vervoersoorten de meeste CO2 uitstoot.

Hoe is het mogelijk dat we als samenleving aan de ene kant zo snel mogelijk van fossiele brandstoffen af willen, terwijl we tegelijk een nieuw vliegveld creëren voor 45.000 extra vliegbewegingen per jaar? Het onvermogen van de samenleving om goed voor de aarde te zorgen frustreert met net zo als mijn eigen onvermogen om klimaatneutraal te leven.

Soms kan ik wel janken

Waar ik klaar mee ben is dat ik, als consument, verantwoordelijk zou zijn voor het klimaatprobleem. Dat ik door afval te scheiden, minder auto te rijden en de groene deksel van de pot pindakaas opnieuw te gebruiken het klimaatvraagstuk op zou kunnen lossen. Ik weiger om de last van het maatschappelijk onvermogen op mijn schouders te nemen.

Soms kan ik wel janken. Over mijn eigen onvermogen. Over het onvermogen van de samenleving en van de wereldpolitiek. Dan brand ik een kaarsje bij Maria, mijn moeder aarde figuur. Een gebaar dat even futiel is als het bewaren van het gouden folie van pot chocoladepasta. Maar ik weet wel dat we op een dieper niveau moeten veranderen dan enkel afval scheiden. Dat kan ik niet alleen. We moeten dat met z’n allen doen. Op een manier die we nu nog niet begrijpen. Dus buig ik mijn hoofd en leg ik het vraagstuk neer in een ritueel gebaar.

Ik heb weer een nieuwe kleine persoonlijke klimaatmaatregel genomen. Mijn behoefte om iets concreets te doen, blijft onuitroeibaar. Bij mijn laatste treinreis heb ik bij de Kiosk gevraagd of ik een eigen beker mee kan nemen voor de koffie. De verkoopster is blij als ze geen overbodige papieren bekers verspilt, we hadden een leuke ontmoeting  en ik krijg 25 cent korting.

Nieuwe ontmoetingen, nieuwe verhalen en een symbolisch gebaar

Het maken van de Klimaat Madonna is daarom ook meer dan hergebruik van afval. Het is een ritueel gebaar om onze betrokkenheid bij het leven op aarde te voeden. Onze handen scheiden afval en maken er iets moois van. Terwijl het netje van de uien in kunst transformeert, maken we ruimte voor nieuwe verhalen, ontmoetingen en hoop. In dit proces kunnen we ons eigen onvermogen inbrengen. Om met onze kwetsbaarheid onverwachte vernieuwing toe te staan. En misschien zien we opeens gouden folie als we met nieuwe ogen naar de zorg voor de aarde kijken.

We beginnen 18 januari met een avond vol verhalen over het verlangen naar een nieuw evenwicht in het klimaat. We eindigen 24 maart ’s avonds met Earth Hour, het symbolische gebaar voor de aarde van het Wereld Natuur Fonds. Dan dragen we vanuit het klooster de Klimaat Madonna met lichtjes naar de Grote Markt in Zwolle.

Meer informatie vind je op www.kloosterzwolle.nl/klimaatmadonna.

Narratief verantwoorden
Samen met de onderzoekers ben ik gaan verkennen welke ruimte er was om hun onderzoek met een verhalend rapport af te ronden en zo een narratieve verantwoording vorm te geven. Het onderzoek ging over de integrale dienstverlening van gemeenten aan daklozen en multiprobleemgezinnen. Het onderzoek had zo'n 40 mensen een klein jaar gevolgd in hun contacten met de gemeente. De voortgang en obstakels in de dienstverlening gaf verhalen. We hebben ervoor gekozen de ervaringen van Kenny (een dakloze) en Myriam (een alleenstaande ouder) centraal te zetten. Op basis van die verhalen zijn de resultaten van het onderzoek gepresenteerd. Het is een kanteling ten opzichte van de gebruikelijke rapportages: met minder uitleg over methode en verantwoording en meer aandacht voor de ervaringen van de mensen om wie het gaat. Dit is het verhaal van Kenny, in het kort:

Kenny: na de intake geen integrale dienstverlening meer

Kenny is een typische nieuwe dakloze die last heeft van de bestaansonzekerheid en geen blijvend werk kan vinden. De gemeente ziet hem als een kansrijk persoon met een sociaal netwerk, werkervaring en een technisch vak. Hij heeft wel moeite om goed met instanties om te gaan. De gemeente helpt hem aan een plek om begeleid te wonen. Daar knapt Kenny van op. Hij kookt voor zijn huisgenoten, doet technische klusjes en zoekt werk.

Echter, de gemeente houdt zoveel spaargeld in op zijn uitkering dat hij de huur van het begeleid wonen niet kan betalen. Zijn hulpverlener vecht met de gemeente om dit weer recht te krijgen. Kenny verliest echter vertrouwen in de hulpverlening. Bovendien heeft hij geen geld meer om vrienden te bellen of met het ov te bezoeken. Hij vindt zelf een baan, maar het aanvragen van een geldig ID-bewijs duurt zo lang dat de werkgever de baan intrekt. De vertraging rond zijn ID-bewijs zorgt ook voor vertraging van zijn schuldhulpverlening. Omdat dit een voorwaarde was voor een urgentie voor een eigen woning, is dat traject nog niet gestart.

Na een traject van negen maanden is de situatie van Kenny qua inkomen en huisvesting stabieler geworden. De schuldhulpverlening is echter nog niet begonnen en Kenny heeft geen uitzicht op een eigen woning. Hij is gestopt met koken en klusjes doen, zoekt geen werk meer, heeft minder contact met vrienden en is treuriger geworden.

Rapport is enthousiast ontvangen

Met de lange versie van dit verhaal zijn een aantal centraleresultaten van het onderzoek gepresenteerd. Bijvoorbeeld dat de intake bij de gemeente vaak goed en integraal verloopt, maar dat in de uitwerking van de plannen hulpverleners, consulenten en andere ambtenaren weinig van elkaar weten en weinig samenwerken. De vertraging van het nieuwe paspoort bij Kenny zorgde ervoor dat hij geen werk kon accepteren en niet de schuldhulperlening in kon en dus ook niet zelfstandig kon wonen.

Deze wijze van rapporteren is enthousiast ontvangen binnen de inspectie en bij de stakeholders zoals Divosa. Zo zegt Divosa: 'Wij waarderen de opzet van het onderzoek en de vorm van het rapport. Mede omdat het ruimte geeft aan de verschillende perspectieven van stakeholders binnen het sociaal domein."

Het resultaat is hier te lezen >>.

Meer informatie over de werkwijze voor narratief verantwoorden van Waterschrijver vind je hier>>

Wil jij ook narratief verantwoorden? Of vraag je je af of dat mogelijk is en meerwaarde heeft? Neem dan even contact met me op >>

Dit beeld is veel gebruikt om de sturingskracht van de ratio te illustreren en staat aan de basis van het westerse mensbeeld als rationele, onafhankelijke wezens. Het is een mooie metafoor maar niet met een productieve betekenis. Er is in de westerse geschiedenis veel te veel vertrouwen gesteld in het rationele denken. De lofzang op de liefde uit het Symposium heeft minder invloed gehad dan de metafoor van de wagenmenner.

Een olifant met een ruitertje

Deze zomer heb ik een geweldig boek gelezen: ‘the Righteous Mind’ van Jonathan Haidt. Het mooiste vind ik zijn beeld dat wij mensen een olifant zijn met een klein ruitertje erop. De olifant is het geheel van onze  instincten, emoties en automatische processen. Het ruitertje is onze ratio. Zo af en toe kan het ruitertje de olifant een beetje bijsturen en nieuw gedrag aanleren. Meestal doet het ruitertje alsof ie de olifant bestuurt maar is dan bezig is het gedrag van de olifant te rechtvaardigen. Haidt biedt met dit beeld een alternatief voor het beeld van Plato. Mensen zijn geen wagenmenner met paarden, maar een klein ruitertje op een olifant. Dat is een veel reëler beeld van mensen.

Bij de energietransitie en wonen zonder aardgas is het van groot belang om met een reëel beeld van mensen te werken. Beleidsmakers en ingenieurs zien mensen graag als rationele wezens die een logisch veranderproces doormaken. Nu is de energietransitie echter een complex vraagstuk waar verschillende partijen bij betrokken zijn, er geen eenduidige technische alternatieven zijn, de financiering niet duidelijk is en huiseigenaren vaak nog niet weten dat dit vraagstuk speelt.

De circulaire stad in Pakhuis de Zwijger

Ik was blij dat de programmamakers van de serie ‘de circulaire stad’ van het Pakhuis de Zwijger me hadden gevraagd of ik wilde vertellen wat belangrijk is om een goed gesprek aan te gaan met bewoners om zonder gasfornuis en cv-ketel te leven. Luisteren, verhalen vertellen, relaties versterken, leren. Niet discussiëren of argumenten uitwisselen. Dat zijn volgens mij nu de belangrijkste dingen om te doen bij het complexe vraagstuk van wonen zonder gas. Het gaat om de olifant, niet om het ruitertje.

Dus op een mooie avond aan het begin van de zomer, terwijl voor het Pakhuis mensen in het IJ zwemmen, ben ik key note verhalenverteller van de avond. Ik vraag de mensen in de zaal naar hun eigen ervaringen met verduurzaming en transities. Of ze een trui aan doen als ze het koud hebben, of ze de verwarming een graadje hoger zetten, of ze wel eens overwogen hebben hun inductiekookplaat uit de keuken te slopen omdat ze zo van koken op gas houden. Na een stuk of 10 vragen is het duidelijk dat we allemaal inconsequent zijn, nog niet goed weten hoe we de energietransitie aan moeten pakken en roeien met de riemen die we hebben. 

Pernis en cv-ketels

Dan vertel ik mijn verhaal met ervaringen uit de energietransitie. Over de mensen in Vlaardingen die dagelijks de schepen naar Pernis zien varen en met hun vinger het roet van het raamkozijn kunnen halen en zich afvragen waarom zij dan de cv-ketel moeten verwijderen en dan uiteindelijk toch bereid zijn om mee te werken. Over de offers die nodig zijn, zoals onderhandelingen met pubers over de verwarming. Over bewonersinitiatieven en hoe overheden zich aan kunnen passen om ze verder te helpen. Dat we moeten leren over de energietransitie en dat met elkaar moeten doen. Ik vertel dat ik zelf die week nog door bewoners ben teruggefloten omdat ik te snel wilde in een bewonersinitiatief in Zwolle.

Eigenlijk zijn het allemaal ervaringen hoe we bij veranderingen goed met onze olifant om kunnen gaan. Niet vanuit rationele systemen werken maar met elkaar veranderen vanuit de dagelijkse praktijk van het leven.

Openlijk leren

Na afloop van de bijeenkomst praat ik nog wat na. Een man die bij een netbeheerder werkt, reageert enthousiast. “Ik roep al een poos in mijn organisatie dat we meer moeten leren en minder gericht moeten zijn op prestatiedoelen. Die boodschap komt nog niet echt aan. En dan sta jij daar te vertellen dat we moeten leren, dat we dat openlijk en met elkaar moeten doen en vertel je ook nog even wat je zelf de afgelopen week fout had gedaan en hebt geleerd. Geweldig! Dat ga ik intern vertellen: bij het Pakhuis zeggen ze ook dat we moeten leren over de energietransitie.”

Ik loop verder en opeens pakt een oudere dame me bij de arm. “Kirsten, ik wil je bedanken dat je de zaal met elkaar hebt verbonden.” Dat was een mooi compliment. We waren een pakhuis vol olifanten geworden.

Wil je meer weten over bewonersparticipatie in de energietransitie?

Masterclass Met bewoners op klimaatavontuur >>.
Participatieproces Van de kook, verhalen voor gas(t)vrije wijken >>.

Een 40-dagen challenge voor een ongeduldige perfectionist

Op de laatste opleidingsdag voor de zomer biedt Wick, onze opleider, de mogelijkheid aan om een 40 dagen challenge te doen met iedere dag een kleine waarderende interventie. Ik grijp mijn kans: een oefening voor een waarderende en nieuwsgierige basishouding.

De eerste dag wandel ik met goede vriendinnen. Eentje heeft last van angst en klaagt hoe moeilijk het was om er af te komen. Ze veroordeelt zichzelf over deze irrationele angst. Ah, daar is mijn eerste kans voor een waarderende interventie! Ik vraag door over momenten dat ze wel op haar lijf en gevoel vertrouwt en als dat weinig oplevert wat de waarde van haar rationele benadering is. Dat helpt haar ook niet echt. Ik vertel over deze challenge en we moeten er om lachen. Ik heb een soort methode toegepast. Niks geen natuurlijke, waarderende basishouding. Toch heeft het wel effect. We hebben gedurende de dag opgemerkt wanneer iemand wel vertrouwt op haar gevoel en hebben veel grappen gemaakt over het leven dat niet te snappen is. En ik ga door met de challenge.

Spelen met momenten van geklaag  

Wat volgt zijn dagen waar ik speurend rondkijk naar momenten van ongeduld, perfectionisme of geklaag. Zo geef ik een sessie over bewonersparticipatie in de energietransitie waar een deelnemer nogal dominant aanwezig is. Ze laat vooral weten hoeveel ze weet, zonder daarin contact te maken met de anderen. Ik haal adem in mijn ongeduld en pak in haar opmerkingen het punt van waarde. Dat punt maak ik productief bijvoorbeeld door het als vraag aan de groep te stellen. Het effect is meer verbinding in de groep.

Aan de telefoon voor een nieuwe opdracht gebruik ik de basisvragen van AI om beter te begrijpen wat de bedoeling van de opdracht is. Op een dag heb ik geen moment gevonden om een waarderende interventie te doen en heb vervolgens deze dag als een goede dag gewaardeerd. Een andere dag stuurt een collega een opzet voor een evaluatie. Ik kijk erna en mijn hoofd roept: “Neeee, veel te lang, ingewikkeld. Ik ben druk, kan niet veel repareren.” Vervolgens heb ik adem gehaald: “De opbouw is goed, er kunnen wat vragen uit en het is gewoon een hulpmiddel voor een gesprek. Prima opzet.” En zo stuur ik mijn feedback terug. Praktisch en positief. De stroom van onze samenwerking gaat lekker verder.

Opeens gaat het vanzelf

Iedere dag biedt nieuwe kansen. Wick reageert waarderend op mijn mailtjes over deze challenge en dat helpt om de lessen te leren en door te gaan. Ik vraag mensen naar verhalen, dromen, obstakels, acties of verantwoordelijkheid. Opeens doe ik een krachtenveldanalyse in een acquisitiegesprek zonder deze methode voorbereid te hebben. Bij een groepsgesprek voel ik hoe de energie wegzakt en stel de groep een vraag om iets te gaan creëren. En zo zijn de 40 dagen voorbij gevlogen.

De waarderende houding heb ik bij mezelf verankerd. Ik kan de methode op een simpele manier in gesprekken gebruiken. Het mooiste effect is dat ik mijn eigen reactie van ongeduld en irritatie beter waar kan nemen. Ik reageer niet meteen, maar onderzoek hoe dit gevoel productief te maken.

Nu ik klaar ben, zie ik nog een les van de 40 dagen challenge. Het is de perfectionist in mij die deze challenge oppakt. Maar eigenlijk ben ik al jaren bezig om met meer vertrouwen en waardering mijn werk te doen. En dat zal ik nog wel jaren blijven doen. Dus ik sluit dit blog af met waardering voor mijn innerlijke perfectionist met wie ik steeds beter kan samenwerken.

Hier vind je het Instituut voor Interventiekunde waar ik deze opleiding volg >>.