•  

Luisteren naar verhalen voor een samenleving in beweging

Home Blog Een pakhuis vol olifanten

Een pakhuis vol olifanten


Plato is één van mijn favoriete filosofen die prachtig verhalen vertelt en mooie metaforen gebruikt. Mijn favoriet is het Symposium. In dit boek gaan de gasten van een feest zich niet zoals gebruikelijk samen bezatten, maar vertellen ze elkaar verhalen over de liefde. Een minpuntje van Plato: de scheiding tussen denken en lichaam is bij hem wel groot. Neem zijn beroemde metafoor voor mensen. Wij zouden een wagenrenner met twee paarden zijn. De twee paarden zijn onze emoties, instincten en automatische processen en de wagenrennen is de ratio wiens nobele taak het is de paarden onder controle te houden en de goede kant op te sturen.

Dit beeld is veel gebruikt om de sturingskracht van de ratio te illustreren en staat aan de basis van het westerse mensbeeld als rationele, onafhankelijke wezens. Het is een mooie metafoor maar niet met een productieve betekenis. Er is in de westerse geschiedenis veel te veel vertrouwen gesteld in het rationele denken. De lofzang op de liefde uit het Symposium heeft minder invloed gehad dan de metafoor van de wagenmenner.

Een olifant met een ruitertje

Deze zomer heb ik een geweldig boek gelezen: ‘the Righteous Mind’ van Jonathan Haidt. Het mooiste vind ik zijn beeld dat wij mensen een olifant zijn met een klein ruitertje erop. De olifant is het geheel van onze  instincten, emoties en automatische processen. Het ruitertje is onze ratio. Zo af en toe kan het ruitertje de olifant een beetje bijsturen en nieuw gedrag aanleren. Meestal doet het ruitertje alsof ie de olifant bestuurt maar is dan bezig is het gedrag van de olifant te rechtvaardigen. Haidt biedt met dit beeld een alternatief voor het beeld van Plato. Mensen zijn geen wagenmenner met paarden, maar een klein ruitertje op een olifant. Dat is een veel reëler beeld van mensen.

Bij de energietransitie en wonen zonder aardgas is het van groot belang om met een reëel beeld van mensen te werken. Beleidsmakers en ingenieurs zien mensen graag als rationele wezens die een logisch veranderproces doormaken. Nu is de energietransitie echter een complex vraagstuk waar verschillende partijen bij betrokken zijn, er geen eenduidige technische alternatieven zijn, de financiering niet duidelijk is en huiseigenaren vaak nog niet weten dat dit vraagstuk speelt.

De circulaire stad in Pakhuis de Zwijger

Ik was blij dat de programmamakers van de serie ‘de circulaire stad’ van het Pakhuis de Zwijger me hadden gevraagd of ik wilde vertellen wat belangrijk is om een goed gesprek aan te gaan met bewoners om zonder gasfornuis en cv-ketel te leven. Luisteren, verhalen vertellen, relaties versterken, leren. Niet discussiëren of argumenten uitwisselen. Dat zijn volgens mij nu de belangrijkste dingen om te doen bij het complexe vraagstuk van wonen zonder gas. Het gaat om de olifant, niet om het ruitertje.

Dus op een mooie avond aan het begin van de zomer, terwijl voor het Pakhuis mensen in het IJ zwemmen, ben ik key note verhalenverteller van de avond. Ik vraag de mensen in de zaal naar hun eigen ervaringen met verduurzaming en transities. Of ze een trui aan doen als ze het koud hebben, of ze de verwarming een graadje hoger zetten, of ze wel eens overwogen hebben hun inductiekookplaat uit de keuken te slopen omdat ze zo van koken op gas houden. Na een stuk of 10 vragen is het duidelijk dat we allemaal inconsequent zijn, nog niet goed weten hoe we de energietransitie aan moeten pakken en roeien met de riemen die we hebben. 

Pernis en cv-ketels

Dan vertel ik mijn verhaal met ervaringen uit de energietransitie. Over de mensen in Vlaardingen die dagelijks de schepen naar Pernis zien varen en met hun vinger het roet van het raamkozijn kunnen halen en zich afvragen waarom zij dan de cv-ketel moeten verwijderen en dan uiteindelijk toch bereid zijn om mee te werken. Over de offers die nodig zijn, zoals onderhandelingen met pubers over de verwarming. Over bewonersinitiatieven en hoe overheden zich aan kunnen passen om ze verder te helpen. Dat we moeten leren over de energietransitie en dat met elkaar moeten doen. Ik vertel dat ik zelf die week nog door bewoners ben teruggefloten omdat ik te snel wilde in een bewonersinitiatief in Zwolle.

Eigenlijk zijn het allemaal ervaringen hoe we bij veranderingen goed met onze olifant om kunnen gaan. Niet vanuit rationele systemen werken maar met elkaar veranderen vanuit de dagelijkse praktijk van het leven.

Openlijk leren

Na afloop van de bijeenkomst praat ik nog wat na. Een man die bij een netbeheerder werkt, reageert enthousiast. “Ik roep al een poos in mijn organisatie dat we meer moeten leren en minder gericht moeten zijn op prestatiedoelen. Die boodschap komt nog niet echt aan. En dan sta jij daar te vertellen dat we moeten leren, dat we dat openlijk en met elkaar moeten doen en vertel je ook nog even wat je zelf de afgelopen week fout had gedaan en hebt geleerd. Geweldig! Dat ga ik intern vertellen: bij het Pakhuis zeggen ze ook dat we moeten leren over de energietransitie.”

Ik loop verder en opeens pakt een oudere dame me bij de arm. “Kirsten, ik wil je bedanken dat je de zaal met elkaar hebt verbonden.” Dat was een mooi compliment. We waren een pakhuis vol olifanten geworden.


 

Wil je meer weten over bewonersparticipatie in de energietransitie?

Masterclass Met bewoners op klimaatavontuur >>.
Participatieproces Van de kook, verhalen voor gas(t)vrije wijken >>.

 

Gepubliceerd op 18 augustus 2017 om 16:14